Το Δίκτυο

Βιομηχανική Κληρονομιά
Αξίες από το παρελθόν, παρακαταθήκη για το μέλλον

Σε όλο τον αστικό ή ημιαστικό ελληνικό χώρο υπάρχουν διάσπαρτα βιομηχανικά κτίσματα ανεκτίμητης ιστορικής και πολιτισμικής αξίας, πολύτιμα δείγματα της βιομηχανικής μας κληρονομιάς, που λόγω της αποβιομηχάνισης, της αλλαγής παραγωγικών δραστηριοτήτων ή της εξέλιξης της τεχνολογίας και των προσανατολισμών της αγοράς έχουν εγκαταλειφθεί και δοκιμάζονται από τη φθορά του χρόνου. Ενδεικτικά αναφέρουμε:

    Τις υδροκίνητες βιομηχανίες στην περιοχή της Νάουσας
    Τον ηλεκτρικό σταθμό της Γαλλικής εταιρείας Μεταλλείων του Λαυρίου.
    Το εργοστάσιο του ΟΣΕ στο Βόλο.
    Την ανώνυμη Εταιρεία χημικών προϊόντων και λιπασμάτων στη Δραπετσώνα
    Το μεταξουργείο Ετμεκτζόγλου στο Βόλο.
    Τα βυρσοδεψεία της Ερμούπολης

Ειδικά στη Νάουσα, μια πόλη με ιδιαίτερα πρώιμη βιομηχανική ανάπτυξη και με σημαντικό ρόλο, πέρα από τα όρια της Ελλάδας, στον τομέα της νηματουργίας και υφαντουργίας, υπάρχουν μοναδικά μνημεία βιομηχανικής κληρονομιάς, που παρά τις φιλότιμες προσπάθειες που έχουν γίνει και γίνονται κατά καιρούς, δεν έχουν αναδειχθεί στο βαθμό που πραγματικά τους αξίζει. Τα μνημεία αυτά κουβαλούν την ιστορία του βιομηχανικού πολιτισμού του τόπου και χρήζουν μέριμνας και μελέτης για να μη χαθούν, αλλά αντίθετα να αναδειχθούν και να ενσωματωθούν στην τοπική κουλτούρα.

Το Κέντρο Εκπαίδευσης Νάουσας για το Περιβάλλον και την Αειφορία, κατανοώντας την αναγκαιότητα διάσωσης της βιομηχανικής κληρονομιάς, και έχοντας υπόψη του το μέτρο των δυνατοτήτων που του προσδίδει το πλαίσιο λειτουργίας του, ξεκίνησε από το 2002 τη λειτουργία του τοπικού δικτύου σχολείων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης με θέμα: «Γνωριμία με τη βιομηχανική κληρονομιά» στο οποίο συμμετείχαν 8 σχολεία της περιοχής μας. Με την εμπειρία που συγκεντρώθηκε και μετά το ενδιαφέρον που εκδηλώθηκε από τα σχολεία όλης της Ελλάδας, το Κέντρο εισηγήθηκε στην Υπηρεσία ΣΕΠΕΔ του ΥΠΕΠΘ την ίδρυση δικτύου σχολείων εθνικής εμβέλειας με θεματικό τίτλο: «Βιομηχανική Κληρονομιά αξίες από το παρελθόν παρακαταθήκη για το μέλλον» Για την επίτευξη των στόχων μας συνεργαζόμαστε με κυβερνητικούς και μη κυβερνητικούς φορείς που

1) εργάζονται και ενδιαφέρονται για την εκπαίδευση στον τομέα της βιομηχανικής κληρονομιάς

2) έχουν ως αντικείμενο διδασκαλίας (με οποιοδήποτε τρόπο) τη βιομηχανική κληρονομιά.

3) Συγκεντρώνουν, μελετούν, φροντίζουν για τη διάδοση γνώσεων, εμπειριών και έρευνας για τη διατήρηση και αξιοποίηση της βιομηχανικής κληρονομιάς.

4) Εργάζονται για την ενημέρωση του κοινού και την προσέλκυση του ενδιαφέροντος για τη διάσωση της βιομηχανικής κληρονομιάς.

Θεωρούμε πως η λειτουργία του δικτύου θα δώσει την ευκαιρία σε όλους μας να αντλήσουμε γνώσεις και εμπειρίες μέσα από συντονισμένες δημιουργικές δράσεις και ουσιαστική και εποικοδομητική συνεργασία και επικοινωνία. Θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε την ανάγκη της αειφορικής διαχείρισης του Περιβάλλοντος (φυσικού και ανθρωπογενούς) και θα συμβάλει στην ανάπτυξη κοινωνικής συνείδησης, ώστε να σχεδιαστεί το μέλλον μέσα από την ερμηνεία του παρόντος.
1.Τίτλος του δικτύου και οι θεματικές ενότητες.
Α) Τίτλος

«Βιομηχανική κληρονομιά. Αξίες από το παρελθόν, παρακαταθήκη για το μέλλον»

Β) Θεματικές ενότητες

1. Βιομηχανικά κτήρια. (Εξέλιξη της αρχιτεκτονικής, ανίχνευση, καταγραφή, ιστορική κατάταξη βιομηχανικών κτηρίων. Εξέλιξη της αρχιτεκτονικής τους, κυρίαρχα ρεύματα, παραδοσιακές τέχνες, επανάχρηση των κτηρίων – ανάπτυξη αξιοποίησης τους στο πλαίσιο της αειφόρου ανάπτυξης)

2. Μηχανές – Εργαλεία – βιομηχανικό προϊόν. (Μελέτη αυτών ως α) πολιτιστικά αγαθά που μαρτυρούν τα στάδια ανανέωσης και επιρροής της τεχνολογίας στην εξέλιξη της εργασίας και της παραγωγής. β) ξεχωριστή αισθητική αξία από την εποχή που κρύβονται κάτω από διακοσμητικά επιθέματα ως τη στιγμή που θα αποκτήσουν αυτόνομη αισθητική και θα περάσουν στη μαζική παραγωγή).

3. Μέσα συγκοινωνίας – μεταφοράς. (Η επανάσταση στον τρόπο παραγωγής οδήγησε στην επανάσταση και στα μέσα μεταφοράς και συγκοινωνίας, το τρένο, το ατμόπλοιο, το τραμ, οι αστικές συγκοινωνίες, τόποι κατασκευής, υποδομή).

4. Κοινωνία της εργασίας. (Η οργάνωση της κατοικίας των εργαζομένων, η καθημερινή ζωή, η οργάνωση του ελεύθερου χρόνου, οι συνθήκες διαβίωσης, συνθήκες εργασίας, το εργατικό κίνημα, διαμόρφωση συνείδησης και ιδιότυπες σχέσεις εργοδοτών - εργαζομένων μιας τοπικής κοινωνίας).

5. Μελέτη πηγών. (Αρχεία, γραπτές πρωτογενείς και δευτερογενείς και προφορικές μαρτυρίες, διαφημιστικά φυλλάδια, φωτογραφικό υλικό, χάρτες, η επίδραση της βιομηχανικής εποχής στα ήθη – έθιμα –παραδόσεις – αισθητική – γλώσσα - μουσική-λογοτεχνία).

6. Προβιομηχανική εποχή. (Για να κατανοήσουμε το βιομηχανικό πολιτισμό πρέπει να κατανοήσουμε την εποχή που τον προετοίμασε δηλ. την προβιομηχανική εποχή. Νερόμυλοι, μπατάνια, ντριστέλες, νεροπρίονα μπαρουτόμυλοι, κ.λ.π.)

7. Φυσικοί πόροι βιομηχανικής εκμετάλλευσης – Τεχνικά έργα και έργα υποδομής. (Τμήματα του ελληνικού εδάφους και υπεδάφους τροφοδότησαν με πρώτες ύλες ή παράγωγα τους την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας, επιφέροντας σοβαρές αλλαγές στο ελληνικό τοπίο. Μεταβολές στο περιβάλλον έχουμε και με τα μεγάλα τεχνικά έργα - αποξηράνσεις, διώρυγες, γέφυρες. Συγκριτική μελέτη παραδοσιακών και σύγχρονων μορφών αξιοποίησης ήπιων μορφών ενέργειας).
2.Σκοποί και στόχοι του δικτύου
Σκοποί της εκπαιδευτικής προσπάθειας είναι:

    Η κατανόηση της αξίας και του ιστορικού πλούτου της βιομηχανικής κληρονομιάς
    Η σημασία της στη διαμόρφωση της συλλογικής ταυτότητας του τόπου
    Η ανάδειξη της άρρηκτης σχέσης βιομηχανικής κληρονομιάς και περιβάλλοντος ( ανθρωπογενούς και φυσικού)
    Η διαμόρφωση προτάσεων για την επανάχρηση των βιομηχανικών κτηρίων
    Η οργάνωση σεμιναρίων επιμορφωτικού χαρακτήρα όπως και η έκδοση εκπαιδευτικού – υποστηρικτικού υλικού που θα βοηθήσει εκπαιδευτικούς και μαθητές στην εκπόνηση ανάλογης θεματολογίας προγράμματος
    Η επικοινωνία και η ανταλλαγή απόψεων και πληροφοριών ανάμεσα σε μαθητικές ομάδες από όλη την χώρα που ασχολούνται με το θέμα, καθώς και η ανάληψη κοινών δράσεων

Οι στόχοι μας είναι:

    Η αναγνώριση, καταγραφή και αξιολόγηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της κάθε περιοχής
    Η διαμόρφωση ευνοϊκών στάσεων, δράσεων, νοοτροπιών και συμπεριφορών όσο αφορά την πολιτιστική –βιομηχανική κληρονομιά
    Η απόκτηση εμπειριών για τη δόμηση ενός κοινωνικού συστήματος αξιών, που θα αποβλέπει στη χρήση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας
    Η δημιουργία αυριανών πολιτών που θα μπορούν να διεκδικούν και να περιφρουρούν τις κατακτήσεις τους
    Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο άνθρωπος στο πρόσφατο παρελθόν σημάδεψε τη σχέση του με τη φύση. Ο επαναπροσδιορισμός της τραυματικής σχέσης ανθρώπου – φύσης για τις μελλοντικές ανθρώπινες παρεμβάσεις φιλικότερες στο περιβάλλον
    Το άνοιγμα του σχολείου στην τοπική κοινωνία
    Η επικοινωνία μαθητικών ομάδων που μελετούν ίδιο ή παρόμοιο θέμα έτσι ώστε να γνωρίσουν αν οι παρατηρήσεις και τα συμπεράσματα τους συμπίπτουν ή διαφέρουν, έτσι ώστε να δημιουργηθεί ένα κοινό πλάνο εργασίας και δράσης
3. Αντικείμενο και μεθοδολογία εργασίας
Το αντικείμενο εργασίας κάθε ομάδας αφορά τη μελέτη της βιομηχανικής κληρονομιάς του τόπου της, επιλέγοντας κάποια από τις προτεινόμενες θεματικές ενότητες, όπως αυτές έχουν ήδη διατυπωθεί. Η μεθοδολογία της εργασίας ακολουθεί την παρακάτω πορεία.

1. Βιωματική προσέγγιση θεμάτων (επισκέψεις, παρατηρήσεις, μελέτη στο πεδίο).

2. Διεπιστημονική θεώρηση που απορρέει από την ανάγκη να ερευνηθούν όλες οι πιθανές αλληλοεξαρτήσεις στο χώρο και στο χρόνο καθώς και το σύνολο των πηγών τεκμηρίωσης. Γι΄ αυτό συνδράμουν η ιστορία, οικολογία, χημεία, φυσική, κοινωνιολογία, οικονομία, λαογραφία, φιλολογία, κ.λ.π.

3. Άνοιγμα του σχολείου στην κοινωνία (συνεργασία με την Αυτοδιοίκηση, Συλλόγους, Υπηρεσίες, Πολίτες).

4. Η ομαδοσυνεργατική εργασία (λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των μαθητών)

5. Ελευθερία στην επιλογή των υποθεμάτων βασισμένη στην ευρύτερη θεματολογία του δικτύου, ανάλογα με τα τοπικά προβλήματα και τα ενδιαφέροντα των μαθητών.

6. Η πλουραλιστική προσέγγιση και επεξεργασία των θεμάτων, η ενθάρρυνση στη διατύπωση διαφορετικών απόψεων, σύγκριση αυτών, κριτική μελέτη, σεβασμός στη διαφορετική άποψη.

7. Σύνθεση των στοιχείων μελέτης, κατάληξη σε συμπεράσματα, διατύπωση προτάσεων, ενημέρωση της τοπικής κοινωνίας με εκδηλώσεις, μέσω του τοπικού τύπου κ.λ.π.

8. Ανάληψη δράσεων στο πλαίσιο της θεματικής που επεξεργάζονται.
4. Διάρκεια και χρονοδιάγραμμα ανάπτυξης
Η διάρκεια λειτουργίας του δικτύου είναι 3ετής. Η ένταξη μιας σχολικής ομάδας στο δίκτυο είναι τουλάχιστον διετής, ώστε να υπάρχει ο απαραίτητος χρόνος να υλοποιηθούν οι φάσεις εξέλιξης του προγράμματος. Μετά το τέλος της τριετούς λειτουργίας του δικτύου και εφόσον η αξιολόγηση της λειτουργίας του είναι θετική θα συνεχιστεί η λειτουργία του και για την επόμενη διετία.
5. Συμμετοχές
Το δίκτυο «Βιομηχανική Κληρονομιά» του Κέντρο Εκπαίδευσης Νάουσας λειτουργεί από το 2002 ως δίκτυο σχολείων τοπικής εμβέλειας. Το Κέντρο, στοχεύοντας στη μετατροπή του τοπικού δικτύου σε δίκτυο σχολείων εθνικής εμβέλειας με θεματικό τίτλο: «Βιομηχανική κληρονομιά. Αξίες από το παρελθόν, παρακαταθήκη για το μέλλον», προγραμμάτισε και υλοποίησε ιδρυτική συνάντηση του δικτύου στις 13 – 15 Μαΐου 2005, στους χώρους του. Τα σχολεία που εντάχθηκαν στο δίκτυο στον πρώτο χρόνο λειτουργίας του είναι 18 από την Πρωτοβάθμια εκπαίδευση και 37 από την Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. Το συντονιστικό Κέντρο Εκπαίδευσης, μέσω του συντονιστικού φορέα και των Υπεύθυνων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης, αναλαμβάνει να στηρίξει με εκπαιδευτικό και υποστηρικτικό υλικό, αλλά και με επιμορφωτικές συναντήσεις το έργο των σχολικών ομάδων που θα ενταχθούν στο δίκτυο. Η συνεργασία των σχολείων με τους Υπευθύνους Π.Ε. και το συντονιστικό Κέντρο θεωρείται απαραίτητη.
6. Η συντονιστική επιτροπή
Η συντονιστική επιτροπή του δικτύου είναι 9μελής και αποτελείται από:

Τακτικά μέλη

1. Στυλιανού Πασχαλίνα, συντονίστρια του δικτύου, Υπεύθυνη Κέντρου Εκπαίδευσης Νάουσας.

2. Αβραμίδου Βαρβάρα, γραμματέας δικτύου, αναπληρώτρια Υπεύθυνης Κέντρου Εκπαίδευσης Νάουσας

3. Σπαρτινού Μαρία Υπεύθυνη Π.Ε. Β/θμιας Εκπ/σης  Ν. Κυκλάδων

4. Μπενέκη Ελένη, μουσειολόγος, εκπρόσωπος Πολιτιστικού Ιδρύματος Τράπεζας Πειραιώς.

5. Κάζας Άγγελος, Κέντρο Εκπαίδευσης Ευεργέτουλα

6. Τολιοπούλου Ελένη, Κέντρο Εκπαίδευσης Φιλίππων

7. Πέππα Φιλιώ, Κέντρο Εκπαίδευσης Λαυρίου

8. Καρυδά Μαρία, εκπρόσωπος δήμου Νάουσας

9. …………………, εκπρόσωπος ΣΕΠΕΔ του ΥΠΕΠΘ

Αναπληρωματικά μέλη.

1. Δαραβίγκα Δέσποινα,  μέλος Π.Ο.  Κέντρου Εκπαίδευσης Νάουσας

2. Παπαϊωάννου Ιωάννα, Υπεύθυνη Π.Ε. Β/θμιας Εκπ/σης Ν. Αχαϊας

3. Όλγα Δεληγιάννη, Εκπρόσωπο Διεθνούς Επιτροπής για τη διατήρηση της βιομηχανικής Κληρονομιάς (TICCIH)

4. Βασιλοπούλου Σμαράγδα, μέλος Π.Ο. Κέντρου Εκπαίδευσης Δραπετσώνας- Τροιζήνας

5. Μπουτάκης Γιώργος, Υπεύθυνος Κέντρου Εκπαίδευσης Σουφλίου

6. Οικονόμου Αλέξανδρος, Aρχιτέκτονας

7. Σπανοπούλου Αικατερίνη, μέλος Π.Ο. Κέντρου Εκπαίδευσης Μακρινίτσας

8. Κουτμάνης Παναγιώτης, μέλος Π.Ο. Κέντρου Εκπαίδευσης Στυλίδας- Υπάτης

7. Επιμορφωτικό πρόγραμμα

Για την επιστημονική και παιδαγωγική επιμόρφωση των συμμετεχόντων εκπαιδευτικών θα πραγματοποιηθούν σεμινάρια, ημερίδες και συναντήσεις εργασίας. Το Κέντρο Εκπαίδευσης Νάουσας, σε συνεργασία με επιστημονικά καταρτισμένους εξωτερικούς συνεργάτες όπως αυτοί εμφανίζονται στην παράγραφο της παιδαγωγικής ομάδας, δεσμεύεται να παράγει εκπαιδευτικό υλικό με μορφή βιβλίου ώστε να βοηθήσει με τον καλύτερο δυνατό τρόπο την δουλειά των σχολικών ομάδων του δικτύου.

8.Επικοινωνιακό πλαίσιο

Η επικοινωνία των συμμετεχόντων θα γίνεται μέσω e-mail και Fax. Επίσης μέσω της ιστοσελίδας του Κέντρου Εκπαίδευσης Νάουσας viokliron@otenet.gr, στην οποία κάθε ομάδα εργασίας θα μπορεί να αναρτήσει τις εργασίες της. Το Κέντρο Εκπαίδευσης Νάουσας αναλαμβάνει την υποχρέωση να βοηθά την επικοινωνία των ομάδων εργασίας σχολείων του δικτύου. Για το λόγo αυτό έχει συνταχθεί λίστα με τα σχολεία του δικτύου και τα προγράμματα που υλοποιούν, που θα αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Κ.Π.Ε..

9. Διαδικασία αξιολόγησης

Στο τέλος κάθε σχολικού έτους θα πραγματοποιείται συνάντηση της συντονιστικής επιτροπής, των κομβικών Κέντρων Εκπαίδευσης και των Υπευθύνων Π. Ε., με σκοπό τον απολογισμό και την αξιολόγηση των δράσεων του δικτύου. Στα σχολεία του δικτύου θα διανέμεται φύλλο εργασίας που θα πρέπει να συμπληρώνουν οι ομάδες όπου και θα φαίνεται η πορεία των δράσεων τους. Τελική αξιολόγηση προβλέπεται με το τέλος της πρώτης τριετίας λειτουργίας του δικτύου.

10. Διαδικασία χρηματοδότησης

Το Κέντρο Εκπαίδευσης Νάουσας, μέσω του Τ.Δ.Ε. του, θα καλύψει τα έξοδα των συναντήσεων των εκπαιδευτικών και/ ή των σχολικών ομάδων για επιμόρφωση και παρουσίαση των δράσεων τους, των συνεδριάσεων της Συντονιστικής Επιτροπής και της Παιδαγωγικής Ομάδας και τα έξοδα παραγωγής εκπαιδευτικού υλικού. Οι συμμετέχουσες ομάδες θα χρηματοδοτούνται μέσα από τη διαδικασία χρηματοδότησης προγραμμάτων Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης των σχολικών Διευθύνσεων.

Η Υπεύθυνη του Κέντρου Εκπαίδευσης Νάουσας

για το Περιβάλλον και την Αειφορία

Στυλιανού Πασχαλίνα